← Tüm Sektörel Yangın Rehberleri 🧪 KİMYA VE İLAÇ ÜRETİMİ | ATEX | BYKHY 2026

Kimya ve İlaç Üretim Tesislerinde Yangın Güvenliği: Patlayıcı Ortamlar, Ex-proof Ekipman ve Gazlı Söndürme Sistemleri

Kimya ve ilaç üretim tesisleri, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı kimyasalların işlendiği, depolandığı ve reaksiyonların gerçekleştiği yüksek riskli endüstriyel tesislerdir. Bu tesislerde yangın güvenliği stratejisi, "yangını söndürmek"ten ziyade patlamayı ve yangını önlemek üzerine kurulmalıdır. Kocaeli (Gebze, Dilovası), Tekirdağ (Çerkezköy) ve İstanbul'da yoğunlaşan bu tesislerde, ATEX direktifleri, Ex-proof ekipman ve gazlı söndürme sistemleri zorunludur.

1. Kimya Tesislerinde Patlayıcı Ortamlar (ATEX Zone Sınıflandırması)

Kimya tesislerinde yanıcı gaz, buhar veya toz bulutunun oluşma sıklığına ve süresine göre ATEX Zone sınıflandırması (Zone 0, 1, 2 ve Zone 20, 21, 22) yapılmalıdır. Bu bölgelerde kullanılan tüm elektrikli ekipmanlar (motor, aydınlatma, sensör, panel, kablo) Ex-proof (patlamaya dayanıklı) sertifikalı olmak zorundadır.

2. Ex-proof (Patlamaya Dayanıklı) Ekipman Zorunluluğu

ATEX direktifleri (2014/34/EU ve 99/92/AT), patlayıcı ortamlarda kullanılan tüm ekipmanların ATEX/IECEx sertifikalı (Ex-proof) olmasını zorunlu kılar. Ex-proof ekipmanlar kıvılcım çıkarmaz, yüzey sıcaklığı güvenli sınırlarda kalır (T4/T5/T6 sınıfı) ve toz geçirmez (IP6X) muhafazaya sahiptir. Ex-proof sertifikası olmayan cihazların kullanımı ölümcül patlamalara yol açabilir.

3. Kimyasal Depolama ve Tank Yangınları

Yanıcı ve parlayıcı sıvıların depolandığı tank sahalarında havuz yangını (pool fire) ve BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion) riski yüksektir. LPG/LNG tankları yangına maruz kaldığında patlayarak devasa bir ateş topu oluşturabilir. Tank sahalarında:

• Köpüklü söndürme sistemleri (AFFF, AR-AFFF, F3) – polar solvent varlığında AR-AFFF zorunludur
• Su sisi (water mist) veya uzaktan kumandalı su/ köpük monitörleri – tank dış yüzey soğutması için
• Çevre seddesi (bund – set alanı) – sızıntıyı çevrelemek ve yangının yayılmasını engellemek için
• Basınç tahliye vanaları (PRV) ve termal tahliye sistemleri – aşırı basınçta gaz tahliyesi için

4. Gazlı Söndürme Sistemleri (Novec 1230, FM200, Inert Gaz)

Kimya tesislerindeki elektrik panoları, kontrol odaları, laboratuvarlar ve arşivler gibi hassas alanlarda su bazlı söndürme sistemleri (sprinkler, su sisi) kullanılamaz. Su, elektronik devrelerde kısa devreye ve hasara neden olur. Bu alanlarda temiz gazlı söndürme sistemleri (Novec 1230, FM200, Inert gaz – Argon/Azot) tercih edilir. Gazlı sistemler iletken değildir, kalıntı bırakmaz, yangını saniyeler içinde bastırır ve hassas ekipmana zarar vermez.

5. SEVESO III ve Güvenlik Raporu Zorunluluğu

Tehlikeli maddelerin büyük miktarlarda bulunduğu kimya tesisleri, SEVESO III Direktifi (2012/18/EU) kapsamında "Üst Seviye Kuruluş" olarak sınıflandırılır ve Güvenlik Raporu (Safety Report) hazırlamak zorundadır. Bu rapor, yangın ve patlama senaryolarını (QRA – Kantitatif Risk Analizi, domino etkisi analizleri, termal radyasyon, patlama basıncı hesapları) ve acil durum müdahale planlarını (ADMP) içerir. İtfaiye uygunluk raporu, Güvenlik Raporu'nun ayrılmaz bir parçasıdır.

6. İtfaiye Uygunluk Kriterleri (Kimya Tesisleri)

• ATEX Uygunluğu (PKD – Patlamadan Korunma Dokümanı): Zone sınıflandırması, Ex-proof ekipman sertifikaları, CompEx montaj belgeleri, topraklama ölçüm raporları (≤ 1 ohm).
• Gaz Algılama Sistemleri: Yanıcı gaz (LEL), zehirli gaz (H₂S, CO, Cl₂, NH₃) ve oksijen (O₂) sensörleri. Dedektörlerin periyodik kalibrasyonu (bump test) ve sensör ömür takibi (EOL).
• Alev Dedektörleri (UV/IR, Triple IR – IR3): Hidrokarbon yangınları için hızlı algılama (milisaniyeler), yanlış alarm bağışıklığı (güneş, ark kaynağı).
• Köpüklü Söndürme Sistemleri: Tank sahalarında AFFF, AR-AFFF (alkol dirençli) veya çevre dostu F3 (fluorine-free) köpük. Oranlama doğruluğu (balanced pressure proportioning) ve periyodik test.
• ESD (Acil Durum Kapatma) Entegrasyonu: Yangın algılandığında proses vanalarının otomatik kapatılması ve ürün akışının kesilmesi (yangının yakıtını kesme).
• Kaçış Yolları ve Acil Aydınlatma: Tahliye yolları 120 cm genişliğinde, engelsiz, acil aydınlatma (EN 1838) ve panik bar (EN 1125).
• Topraklama ve Katodik Koruma: Statik elektrik önleme için topraklama ve bonding, gömülü boru hatları için katodik koruma (Cathodic Protection) ve potansiyel ölçüm raporları (-0.85 V ile -1.2 V arası).